» » » » Древняя Русь на международных путях - Назаренко Александр Васильевич

Древняя Русь на международных путях - Назаренко Александр Васильевич

На нашем литературном портале можно бесплатно читать книгу Древняя Русь на международных путях - Назаренко Александр Васильевич, Назаренко Александр Васильевич . Жанр: История. Онлайн библиотека дает возможность прочитать весь текст и даже без регистрации и СМС подтверждения на нашем литературном портале kniga-online.org.
Перейти на страницу:
пострадавшему при императоре Диоклетиане в 303 г. (BHL, 2, №6430-6447), есть одно, по содержанию имеющее прямое отношение к Древней Руси, но до самого последнего времени остававшееся вне поля зрения отечественной науки. Главными действующими лицами его являются князь Мстислав Владимирович (ум. в 1132 г.), старший сын киевского князя Владимира Всеволодовича Мономаха (1113—1125), и его мать Гида, дочь последнего англосаксонского короля Харальда (январь-октябрь 1066 г.), павшего в схватке с нормандцами Вильгельма Завоевателя (1066—1087) в битве при Гастингсе в 1066 г. Текст дошел до нас в двух списках в составе двух различных сборников сложного содержания; оба происходят из монастыря св. Пантелеимона в Кёльне, основанного кёльнским архиепископом Бруно, младшим братом германского императора Оттона I (936—973), между 955 и 965 гг. (Hauck А., 3, s. 1026; о начальной истории монастыря см.: Wisplinghoff, 1982, s. 38-57). Первый из них, так называемая «Книга св. Пантелеимона» («Liber Bibliothecae s. Pantaleonis»), датируется XII–XIII вв., хранился в Главном государственном архиве (Hauptstaatsarchiv) в Дюссельдорфе и погиб во время Второй мировой войны (описание сборника см.: Oediger, 1972, s. 277-279, №GV2); та часть рукописи, которая посвящена посмертным чудесам св. Пантелеимона (fol. 34-50; BHL, 2, №6445), давно издана болландистами (AS, Iulii t. 6, col. 421-425). Другой относится ко второй половине XII в. и находится в Историческом архиве в Кёльне (Historisches Archiv Köln, cod. Wallraf. 320; BHL, Nov. suppl., №6444b; McCormick, 1, XII V.PA.A, p. 135; Haacke, 1960, s. 415, Anm. 18). В нем описание чуда о Мстиславе Владимировиче является частью проповеди в день св. Пантелеимона, автором которой назван Руперт, известный церковный писатель первой половины XII в., настоятель монастыря в Дойце (Deutz) близ Кёльна в 1119/21—1129/31 гг.:[53] «Sermo domni Ruberti abbatis de eodem precioso martyre Pantaleone» (начало: «Scimus, inquit Apostolus...»). Эта проповедь была впервые издана М. Кунсом (Coens, 1937, р. 264-267); чудо о Мстиславе по той же рукописи (fol. 138v-139г) недавно издано также нами (Назаренко, 1993а, с. 78). В связи с атрибуцией текста Руперту из Дойца его широкая датировка XI–XIII вв., приведенная в справочнике архиеп. Сергия (Спасского) (2/2, с. 286), подлежит исправлению. Оба списка практически тождественны, хотя по ряду деталей список из Исторического архива в Кёльне (К) выглядит более первичным и исправным. Его мы и кладем в основу нашего издания и перевода, указывая отличия Дюссельдорфского списка (D) в подстрочных примечаниях; разночтения, сводящиеся к чисто орфографическим отличиям, не учитываются.

«(Fol. 138v) Signorum sive miraculorum opifex omnipotens deus rarius quidem nostris temporibus signa virtutesque per sanctos suos operatur, quia videlicet nos frigidi celestia minus curantes maiorem quam patres nostri vel apostoli martyresque sancti de terrenis consolationem habemus. Siquidem et ante nos hinc veraciter dictum est, quia ecclesia persecutionibus crevit, martyriis coronata est. Postquam autem ad XPianos principes venit, potentia quidem et divitiis maior, sed virtutibus minor effecta est. Veruntamen sunt quedam nostra etate per hunc beatissimum martyrem misericorditer secundum nomen eius quod est Pantaeleymon inpensa, non dubiis auctoribus noticie nostre tradita, que ad laudem domini presenti sermone vivaci memorie commendare non pigeat.

Aroldus rex gentis Russorum (a), qui dum hoc scribimus adhuc superstes est, urso (b) in se insiliente preventus scisso ventre et usque ad terram profusis vitalibus pene exanimis sic iacebat, ut spes vivendi nulla superesset. Paululum quippe dum esset intra silvarum lustra qua nescio pro causa secesserat a comitibus atque ita urso, ut iam dictum est, insiliente, cum nec arma presentia (c) haberet, nec solatio quisquam adesset, bestiali ferocitate preventus atque discissus est. Ad clamorem eius (d) quispiam accurrit et bestia quidem perempta, sed regi nimium tarde subventum est. Delatus ergo inter manus eiulantium lectulo inponitur, nichil aliud nisi ut extremum exalaret spiritum cunctis exspectantibus. Universis deinde ob quietudinem exclusis sola mater lectulo assidebat mente concissa, quia videlicet eiusmodi filii sui scissuras integra mente (e) videre non poterat. Interea dum per dies aliquot desperata salute eius (f) finis exspectaretur, cum saucius ille neque videret neque audiret, quid circa se ageretur, cunctis pene sepultis corporis sensibus, ecce astitit ei (g) adolescens scitus visu dulcis et vultu serenus, qui et (fol. 139r) medicum se profitebatur. Nomen quoque suum edicit (h), sese Pantaleonem (i) nuncupari, domum etiam Colonie esse sibi satis familiarem innotuit (k). Causam deinde subiungit cur advenisset: “Tue, inquit (l), sanitatis gratia nunc adveni. Sanaberis et hodie sanitas corpori tuo prope est. Dolor et mors medicante me procul aberit”. Porro mater, que assidens quasi mortis excubias tristes agebat (m), hoc a filio rege dudum postulare ceperat, quatinus cum pace et amore eius Iherosolimam sibi proficisci liceret. Cum (n) ergo is, qui pene mortuus iacebat, visum huiusmodi colloquium (o) accepisset, repente oculi patefacti sunt, memoria rediit, motus lingue et vox faucibus adhesit (p), matremque agnoscens visa retulit, que dicta sibi fuerant enarravit. At illa (q) iam dudum Pantaleonis et nomen et meritum agnoverat et eius, que in honore illius (r) Colonie XPo servit, sancte congregations soror ut esset, liberaliter promeruerat. Cum igitur hec audisset, revixit spiritus eius et loquente filio mater suscitata est et erumpens in vocem lacrimansque (s) pre gaudio: “Ille, inquit, Pantaleon, quem vidisti, fili (t), dominus meus est. Ergo et ego Iherosolimam te non obsistente proficiscar, et ecce salus tibi a domino cum tali patrono reddita (u) in proximo est”. Quid plura? (v) Eadem die iuvenis quidam adest medicine artem profitens per omnia similis illi, quem in visione rex ille viderat, et adhibita cura mortuo sive desperato vita rediit. Et mater fidelis peregrinationis votum gaudens adinplevit».

(a) D gentis Russorum rex (b) К далее в начале следующей строки пропуск в 5-6 знаков (с) D добавлено tunc (d) D добавлено velociter (е) D scissuras filii sui mente integra (f) D опущено eius (g) D illi (h) D edidit (i) D Pantaleonem sese (k) D sibi esse satis familiariter innotescit (l) D inquens (m) D exhibebat (n) D Dum (o) D eiusmodi colloquiumque (p) D accessit (q) D At mater Gida nomine (r) D eius (s) D lacrimasque (t) D о fili (u) D Et ecce salus tibi a domino cum tali patrono reddita, ergo ut ego Ierosolymam te non obsistente proficiscar (v) D Quid multa?

«Всемогущий Господь, творец знамений и чудес, в наши дни реже совершает знамения и подвиги через

Перейти на страницу:
Комментариев (0)
Читать и слушать книги онлайн